ANH HÙNG ĐA LỆ

ANH HÙNG ĐA LỆ
Những năm đầu hành nghề chuyên viên TLHD, tôi rất khoái sử dụng câu thần chú trị bịnh khóc nhè của mấy học sinh nam cấp tiểu học, đặc biệt là học sinh Mỹ gốc Á, Phi hay Latinh. Mấy đứa nhỏ bị kỷ luật, bị trêu chọc hay thậm chí chỉ vì không làm bài được liền òa khóc tức tưởi. Hết thầy cô giáo đến chuyên viên tham vấn không dỗ hay dọa bé nín được, thế là bé liền bị chuyển vào phòng chuyên viên tâm lý. Tôi thường để đứa bé khóc vài phút sau khi gặp, rồi phán một câu: “Con là đàn ông. Đàn ông không khóc.” Thế là 9 trong 10 đứa liền nín ngay, tay quẹt mắt quẹt mũi, đứng thẳng lưng, môi bặm lại. . . mặc dù hai vai rung rung, vẫn còn thổn thức.
Tôi biết trong các nền văn hóa Phi, Á, Latinh, sự phân biệt giới tính rất mạnh mẽ. Ngay từ nhỏ trẻ đã được dạy dỗ về những phong cách, thông tin về kỳ vọng của xã hội, tiếp xúc với đồ/trò chơi phù hợp với giới của mình. Trong văn hóa Việt Nam, nào là “nam thực như hổ, nữ thực như miêu,” “con trai mau nước đái, con gái mau nước mắt,” v.v. . . Sự mạnh mẽ như hổ của đàn ông chắc chắn được mong đợi không chỉ trong cách ăn uống, trong sức làm việc, mà còn trong cả khả năng kiềm chế đè nén cảm xúc của mình. Đối với mấy học sinh trong nền văn hóa này, câu thần chú “nam nhi không khóc” xem ra khá hiệu nghiệm.
Thế nhưng, trong cuộc sống nhiều khi chỉ vì bất trị chỉ nghĩ đến hiệu quả mà chúng ta lại vô tình hay hữu ý sử dụng một công cụ nhằm củng cố một quan niệm, tín điều, hay thành kiến của xã hội và của cả cá nhân. Thế là những đứa bé học sinh của tôi từ đó sẽ đi vào cuộc đời nghiến răng nghiến lợi quyết định không khóc, vì khóc sẽ được mặc nhận là yếu đuối, là hành động của riêng phụ nữ, hay tệ hơn nữa là hành động chỉ dành cho những người đàn ông không phải là . . đàn ông. Và thế là cuộc đời của chúng sẽ lại tiếp diễn thái độ thù ghét việc khóc lóc, xa lạ với nữ tính, và triền miên. . . căng thẳng.
Căng thẳng triền miên không phải chỉ vì cứ phồng ngực ưỡn lưng cho ra nam nhi. Theo nghiên cứu của TS William Frey Tại Trung Tâm Y Khoa Ramsey ở bang Minnesota, trong khi nước mắt phản xạ, chẳng hạn do bị bụi vào mắt, chứa đến 98% là nước, thì nước mắt do cảm xúc còn chứa cả các hormone căng thẳng như cortisol và chống đau như protein prolactin, adrenocorticotropic, endorphin và enkephalin nhằm giảm sự căng thẳng của cơ thể. Trong nước mắt còn chứa cả lysozyme vốn có thể diệt 90%-95% vi trùng trong vòng 5-10 phút. Thậm chí một thí nghiệm tại đại học Nam Florida còn thấy công dụng của khóc còn tốt hơn cả thuốc chống trầm cảm, có đến 90% người sau khi khóc thấy tinh thần tích cực hơn so với chỉ 8% thấy tệ hơn. Khóc không chỉ khi đau thương, mà còn cả khi buồn phiền, lo lắng, bực tức. Khóc khi vui mừng, hân hoan, hãnh diện. Những giọt nước mắt là cơn mưa trời cho vỡ bờ dội rửa những cảm xúc dồn nén và những hormone chất chồng trở nên độc hại tồn tại trong cơ thể của chúng ta.
Nhiều bậc cha mẹ vẫn không hiểu hết về cơ chế khóc của trẻ. Nếu khi bắt đầu khóc hệ thống thần kinh giao cảm là tội phạm chính, cổ họng nghẹn lại, hơi thở dồn dập, mặt đỏ lên, thì khi khóc xong cơ thể đi vào trạng thái nghỉ ngơi nhờ hệ thần kinh đối giao cảm, nhịp tim và hơi thở chậm lại đưa ta vào tình trạng bình yên trong tâm hồn lẫn thể xác. Một số giả thuyết còn cho rằng, nếu biểu lộ cảm xúc không trọn vẹn được như khi không khóc, cơ thể của chúng ta bị kẹt trên đường đi lên của hệ giao cảm theo đồ thị hình sin. Khóc là cú hích tự nhiên của cơ thể đẩy chúng ta đến đỉnh của chu kỳ giao cảm để chu kỳ đối giao cảm bắt đầu, cho phép ta nghỉ ngơi và hồi sức.
Thế nhưng ngay từ nhỏ, chúng ta thường bị cấm khóc. Cha mẹ đã chửi mắng có khi còn đánh đập, nhưng lại hét lên, “tao cấm mày không được khóc.” Không chỉ khi tủi thân vì bị hắt hủi, nhớ thương vì xa gia đình, mà còn cả khi cảm thấy an ủi được mẹ cha ôm vào lòng, trẻ òa lên khóc nức nở thì lại bị chế giễu. Như tội tổ tông truyền, nhiều thế hệ nối tiếp nhau không biết “xử lý” ra sao khi thấy mình và người tự nhiên bật khóc, nên cách tốt nhất đối với họ chỉ còn là giải pháp làm ngơ, đè nén, chê bai, hay cấm đoán.
Thế giới đã qua một giai đoạn khác của việc biểu hiện cảm xúc. “Anh hùng” không cần “vô lệ” hay dấu lệ, mà cần sống trung thực với những cảm xúc và suy nghĩ của mình. Hạnh phúc khi còn khóc được và sẽ hạnh phúc hơn khi có người cùng chia xẻ những giọt nước mắt với mình. Các bậc cha mẹ hãy dịu dàng ôm con vào lòng khi con thổn thức. Các thây cô hãy an ủi choàng vai đứa học trò khi bé rơi lệ.
Còn tôi thì hát khe khẽ. “Hãy khóc đi em cuối cuộc tình, Còn đây những ngày buồn, Hãy khóc hãy khóc đi em có còn gì. Ngày thôi hết đợi chờ. Hãy khóc hãy khóc đi em, Dòng nước mắt sẽ bay trong trời, Làm cơn mưa rớt trên chăn gối, Lời cỏ cây hát trên da người.” (Trịnh Công Sơn)